Optimist jubileumeditie: Corona als leermeester.

THE OPTIMIST - JUBILEUM EDITIE 25 JAAR THE OPTIMIST 2020

Kunnen we ons overgeven aan de liminale ruimte? Ik hoor u nu denken: liminale ruimte!?! Nooit van gehoord. Ik kende het begrip zelf tot voor kort ook niet. Maar de ervaring van in liminal space verblijven, ken ik juist heel goed. Het leven heeft me al diverse malen tot het punt gedreven dat ik wel moést, ook nu weer. Zowel in werk als privé. Met dank aan Corona als leermeester.
Door: Leonie Stekelenburg

Overal om me heen hoor ik dat Corona een vergrootglas legt op alles wat niet goed zat en onder de oppervlakte sluimerde in hun leven. En dat die dingen nu, onder de grote druk om binnen te blijven en naar binnen te keren, boven komen drijven. Dat lijkt individueel te gebeuren, maar ook collectief. Ineens heeft iedereen het er echt over dat alles systemisch anders moet. Dat we niet terug moeten naar business-as-usual na Corona, maar dat we de crisis juist moeten aangrijpen als kans om alle dysfunctionele systemen in onze maatschappij – van het financiële systeem, de zorg, onderwijs, consumptie van voedsel en goederen tot klimaat – grondig aan te pakken. Want: het kan! Als de nood maar hoog genoeg is dan kunnen we ineens drastische maatregelen nemen en toestaan. En solidair zijn.

Oké. Maar wat heeft dat nou te maken met liminale ruimte, wat is ‘liminale ruimte’?

En wat moeten we ermee?

Het woord ‘liminal’ komt van het Latijnse woord ‘limen’ wat ‘drempel’ betekent: ieder punt van binnenkomen of beginnen. De liminale ruimte is de tijd en ruimte tussen ‘wat was’ en ‘wat komt’. De ruimte van transitie, en van niet weten. De liminale ruimte is waar transformatie plaatsvindt, als we leren hierin te verblijven, het ons te laten leiden en vormen.

Auteur en Theoloog Richard Rohr beschrijft het als:
‘...een unieke spirituele positie, waarvan de mensheid een hekel aan heeft om erin te verblijven, maar waar de bijbelse God hen altijd leidt. Het is het gebied waar je de oude beproefde manieren in je leven achter je laat, maar nog niet in staat bent het te vervangen met nieuwe antwoorden. In dit gebied ga je eindelijk uit de weg en laat je je leiden door het hogere. Als je niet getraind bent in hoe je angsten te containen; hoe te leven met ambiguïteit; met het eindpunt nog niet te kunnen zien; je toe te vertrouwen en je stap voor stap te laten leiden... zul je wegrennen... al het mogelijke doen om deze vreselijke wolk van niet weten te ontvluchten.’

Misschien bent u hier nog niet, in deze liminale ruimte.

Misschien bent u nog volop druk met het werk dat u al deed, alleen nu binnen andere randvoorwaarden. Dat is zeker waar als u in de zorg of het onderwijs werkt. Misschien heeft u de tijd en ruimte aangegrepen om eens flink achterstallig onderhoud aan te pakken: uw huis te verbouwen of te klussen. Aan het getimmer en de grofvuil-bakken in onze straat lees ik af dat ongeveer een derde van onze buren daarmee bezig is.

Misschien heeft deze tijd ons juist geholpen om te vertragen, en te voélen: wat en vooral wie doet er voor mij eigenlijk echt toe? Wat is mijn natuurlijke tempo als veel prikkels wegvallen, en hoe fijn is het om het contact met mijn partner en kinderen te verdiepen!

En nu mogen we voorzichtig weer de deur uit. De winkels gaan weer open. En de mensen die hun winkelzucht in hebben gehouden staan weer in de rij voor de Bijenkorf. ‘Terug naar hoe het was. Back to normal. Hé he, we hebben het uitgehouden, de eindstreep gehaald. We mogen weer...’

Tegelijk veert het virus In Korea en China weer terug. Zoals in onszelf het oude – tijdelijk onderdrukte - gedrag weer de kop opsteekt zodra we weer ‘mogen’. Onze achterhaalde – maar oude vertrouwde – manieren van leven en werken zijn hardnekkig.

Maar in de onderstroom is er een voelen en wéten dat het oude vertrouwde zijn houvast begint te verliezen. Voor ons allemaal. Vroeger of later komt het besef dat we er niet langer aan ontkomen.

En dan staan we dus op de drempel. Slingert u aan de trapeze die steeds meer vaart maakt. En voelt u: ik moet los gaan laten. De drempel over. De slinger maken. Zonder dat er al houvast is aan de overkant.

Doodeng.

Maar nodig. Individueel en collectief. Corona is daarin helpend. Een leermeester.

Zoals Richard Rohr het beschrijft: we haten het om daar te moeten verblijven, in die Liminal Space. We zetten al onze vlucht- en ontwijkmechanismes in om daar niet te hoeven vertoeven.

Van hard blijven werken of ons huis verbouwen, tot bij de pakken neerzitten, online winkelen of te veel eten en drinken. Een kwart van de Nederlanders schijnt aan te zijn gekomen in de afgelopen maanden. Daar wordt in ieder geval vast één mechanisme helder!

Wat gebeurt er als we dat allemaal niet doen, dat vechten, vluchten of ontwijken? Wat is nou nuttig om uzelf te ondersteunen in de liminale ruimte?

Richard Rohr geeft in ieder geval een hint: leer omgaan met angst, ambiguïteit. Te verblijven in ‘niet weten’. Leer u toe te vertrouwen aan het leven zelf. Stap voor stap de innerlijke leiding te herkennen die er wel degelijk is, als u leert hoe te luisteren.

In schreef dat ik zelf deze liminale ruimte vanuit mijn eigen levensverhaal diverse malen door ben gegaan. Een plotseling overleden partner bracht me daar voor het eerst in 2005. Als bijeffect van dat overlijden, overviel me in een klap de zinloosheid van mijn baan als productmanager bij een grote multinational. Nadat ik wat bekomen was van de klap van verlies en gerouwd had, ging ik op zoek naar zingevend werk. Naar mijn werk in deze wereld met een grote W. Waartoe ben ik op aarde, wat is mijn unieke bijdrage die van me gevraagd wordt? In mijn zoektocht naar antwoorden op die vraag liet ik in 2009 mijn vertrouwde baan en salaris los. Dat voelde echt als vaart maken aan de ene trapeze en dan loslaten. Vastbesloten te voelen wat door mij heen wilde ontstaan als ik het oude los liet. Trillend in mijn bed lag ik in de periode waar nog niets nieuws was. En in dat trillen en stap voor stap op pad blijven, kregen de contouren van het nieuwe langzaam vorm.

Een verhuizing naar het buitenland in 2011 – mee als expatpartner, mijn grootste nachtmerrie, maar de grootste wens van mijn geliefde – bracht me er voor de derde keer. Steeds was er die ervaring van trillen, angsten aankijken. Stap voor stap gaan. Loslaten dat er een stip aan de horizon duidelijk was om naartoe te werken. Mijn weg vinden en mezelf opnieuw uitvinden.  

Bij elke sprong groeide ik als mens. En onderweg maakte ik me werkwijzen eigen om te leren omgaan met angst en ambiguïteit. Ik leerde steeds dieper luisteren en volgen waar het leven me heen wilde leiden. Steeds meer ankerend in vertrouwen in het leven zelf.

‘De bijbelse God’ die leiding geeft, daar heb ik niet zoveel mee. Maar het leven zelf wil ergens heen met ons. Het leven heeft voor elk van ons zowel een uniek leerpad als een unieke gave die we bij te dragen hebben, in petto. Daar ben ik steeds meer van overtuigd geraakt.

De contouren van het werk waar ik in 2009 naar op zoek ging, werden ondertussen steeds helderder. En de invulling kreeg meer vorm. Verandering en transformatie, individueel en collectief. Integrale aanpak. Systemisch alle stakeholders verbinden en faciliteren tot samenwerking. Grote overgangen en loslaten. Geboorte en dood. Klimaatverandering als op te lossen vraagstuk in dit leven.

En recent ontdekte ik dus het woord ‘liminale ruimte’ als begrip voor datgene waar ik eigenlijk mijn werk van maakte: de transitie van uitgediende systemen en gedrag begeleiden naar het nieuwe. Ondersteund door een bedding van aandacht-training:

om geest- en hartkracht te versterken om moeilijke emoties te kunnen bevatten. In het oog van de eigen storm te gaan staan. Alle externe impulsen, nieuws en prikkels die de aandacht trekken te doorzien en de trekkracht ervan te leren weerstaan. Niet meegesleurd te worden in angst, frustratie, jagen, eten, verbouwen. Maar ankeren in vertrouwen en verbinden met anderen.

Corona is een leermeester voor ons allemaal. Om te oefenen met verblijven in de liminale ruimte. Om aan krachttraining van hart en mind te gaan doen om dat te kunnen. En om naar binnen te keren. Op zoek naar onze diepere purpose en werk met een grote W.

Zodat we voorbereid zijn en weten hoe onze unieke bijdrage aan te boren en in te brengen als de nog grotere crises zich aandienen: klimaatverandering voorop.  

Dus grijp deze tijd van Corona aan als kans!  

Ander nieuws